Rodrik: We moeten een antwoord vinden op de keerzijde van globalisering

Rodrik: We moeten een antwoord vinden op de keerzijde van globalisering

(Het interview met Dani Rodrik in het FD van 5 januari 2016)

Donald Trumps politieke agenda kan op korte termijn goed uitpakken, zegt Harvard-econoom en globaliseringexpert Dani Rodrik. Op lange termijn zal de kloof in de Amerikaanse samenleving alleen maar groter worden Dani Rodrik (59) waarschuwde twintig jaar geleden als een van de eerste economen voor de gevaren van ongeremde globalisering. De Harvard-hoogleraar voorspelde dat de voordelen van mondialisering ongelijk verdeeld zouden worden en oppositie zouden aanwakkeren. De opmars van het populisme en sterke leiders zoals Donald Trump verrast Rodrik niet. De in Turkije geboren econoom ontving eredoctoraten in Antwerpen en Groningen en is als wereldwijd erkend expert op het gebied van globalisering een veelgevraagd spreker. Op 18 januari spreekt hij op Tilburg University de keynote tijdens de Vrienden van Cobbenhagen Lecture.

Wat kunnen Europeanen leren van de Amerikaanse verkiezingen?
‘Het is de geloofwaardigheid van de kandidaat en verpakking van de boodschap. We hebben nieuwe politieke leiders nodig. Leiders met een schoon blazoen en een overtuigend verhaal. Hillary Clinton schoot tekort omdat ze zichzelf neerzette als een betrouwbare en geloofwaardige kandidaat, terwijl ze te veel geassocieerd werd met beleid uit het verleden. De Chinezen en Mexicanen werden door Trump neergezet als zondebokken. Maar Clinton kon niet uitleggen waarom de middenklasse is achtergebleven.’

Een land kan volgens u kiezen voor hyperglobalisering, democratie en soevereiniteit. Maar niet voor alle drie tegelijkertijd, je moet twee van de drie kiezen.
‘Het kan slechter uitpakken natuurlijk. Dat je alleen overblijft met een sterke staat. Ik zal er geen traan om laten als Trump hyperglobalisering laat varen. Maar ik maak me wel zorgen over democratie. Ik denk dat een gematigde vorm van globalisering goed te combineren is met een sterke natiestaat. Als je globalisering terugschroeft, zou ik gecompenseerd willen zien door een verdieping van de democratie. Maar daarin zijn populisten niet geïnteresseerd.’

In hoeverre is globalisering op haar retour?
‘We zullen enige tijd in een impasse raken. Ook vanwege onderliggende economische redenen. Het was goedkoper om producten in lage lonenlanden te produceren. Maar nu is het vaak goedkoper om de productie aan robots uit te besteden in eigen land. We zien de vraag verschuiven van goederen naar diensten, die minder worden verhandeld.’

U stond eind jaren negentig eenzaam in het debat. Nu de keerzijde van globalisering breed aandacht krijgt en zelfs verkiezingen domineert, geeft u gas terug met nuanceringen.
‘Neem de discussie over de bijdrage van handel aan het verlies van productiewerk. Het versoepelen van de handelsrelaties met China heeft daar zeker een rol bij gespeeld, maar het was niet de belangrijkste factor. Een krimp van de werkgelegenheid in de maakindustrie doet zich overal voor. Ik denk dat technologische veranderingen en automatisering een veel grotere rol spelen dan het verplaatsen van werknemers naar landen met lage inkomens. Dat betekent dus dat puur protectionisme, zoals voorgesteld door Trump, niet toereikend is om banen terug te halen.’

Robots pikken de banen in, niet Chinezen en Mexicanen?
‘Het verdwijnen van laaggeschoolde banen was al lang gaande voordat outsourcing in de mode raakte. Het verlies van productiebanen in de Verenigde Staten of GrootBrittannië is te herleiden tot de jaren zestig. Dat was lang voordat handelsovereenkomsten zoals Nafta waren ondertekend en China was toegetreden tot de Wereldhandelsorganisatie. Nafta en de opkomst van China hebben specifieke gemeenschappen geraakt. Daar is ook bewijs voor. Maar het zijn twee grote trends die elkaar versterken. We weten niet welke de sterkste kracht is.’

Is het verplaatsen van banen door Amerikaanse of Europese bedrijven niet simpelweg de laatste stap naar volledige automatisering?
‘We zien inderdaad steeds meer automatisering in landen als Mexico en China. Werknemers breiden hun vaardigheden uit en veel eenvoudig werk wordt overgenomen door robots. Technologische verandering is de dominante kracht achter de­industrialisatie en de veranderingen op de arbeidsmarkt. We moeten met ons kapitalistische systeem terug naar de tekentafel. We moeten een antwoord vinden op de keerzijde van globalisering en de keerzijde van snelle innovatie en technologische veranderingen. Maar: die laatste ontwikkeling is uiteindelijk een goede zaak. Het zal de productiviteit opjagen waardoor we misschien minder hard hoeven te werken.’

(Auteur Gerben van der Marel, © FD, redactie webmaster)

Lees hier het volledige artikel (pdf)
button-tus-donkerblauw
button-vvc-donkerblauw